Kaatsen.nl

Bouwperikelen bij de PC in Franeker
Door admin - datum: 2017-12-19 02:40:08





Dat de Franeker architect Nicolaas Johannes Adema (1860-1946) een rol zou spelen bij de opbouw van onder andere tribunes tijdens de PC had ik nooit kunnen vermoeden.” (Foto's: Kaatsmuseum).

Germ Gjaltema: groot historisch besef!

Deze beroemde Franeker architect staat bekend van prachtige bouwwerken die hij ook in Franeker had ontworpen. Teveel om allemaal te benoemen. Maar ik noem er toch een paar zoals: het Rooms Katholiek Verenigingsgebouw op het Martiniplantsoen, Koffie en Theehuis van Balen en Telenga’s Drukkerij beide aan de Eise Eisingastraat en vier woonhuizen op de Molenpôlle.

Zijn kleinzoon ook architect en met dezelfde naam uit Franeker maakte mij attent op vier rekeningen of offertes die gevonden waren in het archief van zijn opa. Die waren gericht aan KV Jan Bogtstra en aan het PC-bestuur.

Ik kreeg toestemming van hem om dit te kopiëren en te publiceren. Een historische vondst. De rekeningen besloegen de jaren 1918 en 1922 tot en met 1924. De offerte uit 1918 was gericht aan het bestuur van KV Jan Bogtstra met ook een vermelding die onder andere gaat over een voorbrug: ‘brugleggers oploopvloertjes leuningen carboleum verf – 1089- gulden’.

De andere drie stuks waren gericht aan de Permanente Commissie de PC. Die op 9 februari 1923 was opgesteld, wil ik graag even doornemen.



Er staat het volgende in: ‘Perm. Com. Fr. Kaatspartij – van de battingen en leggers over de sloot van goede materialen oude afgekeurde tribune een groote tribune maken met bijlevering van spijkers schroef. bouten en ijzerwerk en tekortkomend hout 60 m2 hout te kort prijsopgave 1000- (gulden). Idem kleine tribune aan de Oostkant v/h terrein.(= Voorstraat)’.

Nu de vraag waarom was er een bruggetje nodig met al deze materialen? Hiervoor ga ik beknopt terug in de tijd. De PC kaatswedstijd wordt vanaf 1856 gespeeld op It Sjűkelân en het speelveld is genoemd naar de voormalige kastelein, uitbater Nicolaas Sioek van het Heren Logement staande op de hoek Sjaardemastraat – Voorstraat in 1771 (zie bewijs uit Register van het Archief Franeker door A. en I. Telting-1867).



Voorheen stond daar het Sjaerdemaslot vanaf 1464 tot en met 1727, waarvan de funderingen heden ten dage nog steeds onder de ‘hillige’ grasmat zitten. Het geheel was omringd door een gracht met alleen aan de Voorstraatkant bereikbaar door een brug (zie tekening).
Begin 1900 was er nog steeds een stuk gracht aanwezig en wel aan drie zijden. Die liep vanaf ‘herberg De Bogt van Guinee’ tot halverwege de voormalige Gasfabriek.

Een gedeelte was al vijver geworden waar het nabij gelegen Psychiatrisch Ziekenhuis van Franeker, hun vuile was in spoelden. Aan de achterkant aan de westzijde moest elk jaar een vlonder/steiger worden gebouwd over die gracht naar op het Westelijk Bolwerk staande tribune, om die te bereiken .



Vanaf 1878 tijdens het 25-jarig bestaan van de PC werden er mythologische Griekse figuren op die Bolwerktribune geplaatst. Kijk eens naar de prachtige foto uit 1920 die tevoorschijn kwam uit archief van de stad Franeker met houten walbeschoeiing en aan Bolwerkkant paaltjes als vaste punten met houten pen verbindingen waar de leggers op moesten rusten, zodat ze niet verschoven.

Daarboven op kwamen de planken en links en rechts de leuningen zodat de toeschouwers veilig in en uit de tribune konden komen. Te voorschijn kwam (bezit Keatsmuseum) een schets die niet op schaal was gemaakt, maar wel veel informatie verschaft en waar die grachten (circa zeven meter breed) op getekend staan.

De schets was gemaakt door oud-Franeker Hayo de Haas en gesitueerd (uit zijn herinneringen) aan het begin van 1900. Je kunt begrijpen na het zien van die schets, hoe klein het speelveld was ten opzichte van vandaag de dag. Bekijk hem maar eens goed en wordt er veel duidelijk. Het huidige spel is niet meer te vergelijken lijkt mij en al helemaal niet met het huidige aantal toeschouwers, zitbanken en tribunes langs de lijn. Soms werd de vlonder wel gebruikt bij het uitslagritueel, aangezien het speelveld wat aan de korte kant was.

De gracht werd gedempt in het voorjaar/zomer van 1922 nadat ervoor een kind was verdronken in die brede gracht. Dit doet mij denken aan een bepaald gezegde. Ook nog vermeldenswaard dat bijvoorbeeld in 1924 het land verpacht werd aan K. Pollema voor ‘f-26 jaars door het Gemeentebestuur door openbare inschrijving’. Maar of Adema inderdaad ook de opdracht kreeg voor de tribunebouw en toebehoren, is mij niet bekend. Dat geldt ook voor zijn kleinzoon. Dat blijft dus in nevelen gehuld.

Maar je kan wel stellen dat het speelveld en de entourage er omheen er de laatste eeuw niet er op achteruit is gegaan. Integendeel.

Gelukkig kunnen de kaatsliefhebbers elk jaar weer genieten van de grootste dag in de kaatswereld hier in Friesland, van het PC gebeuren op het prachtig verbeterde It Sjűkelân. (Tekst: Germ Gjaltema).



Dit nieuws werd verzorgd door Acquisitie- en advertentiebureau Boppeslach
http://www.kaatsen.nl

De URL voor dit artikel is:
http://www.kaatsen.nl/article.php?sid=13537